Sarcomere หน่วยเล็กๆ ของกล้ามเนื้อ และสิ่งควรรู้

วันนี้ ได้เข้าเฟสบุ๊ค พบข้อความพร้อมภาพของโปรท่านนึ่ง ลงไว้ว่า “THINK about what you are doing when you train. Don’t just go through the motions” และเป็นภาพของหน่วยกล้ามเนื้อย่อย จนไปถึงหน่วยเล็กที่สุดของกล้ามเนื้อ


Myofibril

Myofibril

ผมยังคิดในใจว่า ผู้ฝึกจริงๆ ต้องการรู้ ในจุดนี้หรือเปล่า ถ้าเป็นมุมมองของผู้เล่นฟิตเนสธรรมดา แน่นอนว่าย่อม ไม่มีความจำเป็นเลย รวมถึงไม่ได้ไฝ่ อยากจะรู้ด้วยซ้ำไป แต่ผู้ที่เป็นโปร เล่นเพื่อพัฒนาตัวเองเป็นนักเพาะกายระดับโปร และแน่นอนว่ามีเด็กในคาถา หรือ ศิษย์มากมาย ความรู้ต้องค่อนข้างเยอะ ควรจะต้องมีความรู้ตรงนี้ แต่ว่า ผู้เล่นฟิตเนสทั่วไป รู้ไปก็ไม่เสียหลาย (จริงไม๊) รวมถึงมีข้อควรทราบที่น่าสนใจสำหรับผู้ต้องการสร้างกล้ามเนื้อด้วย

สิ่งที่ผมเรียนมาจาก คอร์สผู้ฝึกสอนส่วนบุคคล ก็ไม่ได้ลงลึกมาก สามารถนำมาบรรยายประกอบกับการเคลื่อนไหวธรรมชาติจริง ได้ดังนี้


Muscle Sarcomere

ภาพจำลอง Sarcomere (ลิงก์ภาพไปยังต้นฉบับ)

ในเส้นใยกล้ามเนื้อว่าเล็กนั้น (myofibril) ยังมีหน่วยย่อยที่สุดของกล้ามเนื้อ เรียกว่า Sarcomere ซึ่งประกอบด้วย Filament 2 ตัว คือ ตัวหนาเรียกว่า Myosin และ ตัวบาง เรียกว่า Actin เป็นเส้นใยสลับกัน (ลองนึกภาพ เอามือประสานกัน โดยนิ้วสองข้างสลับกัน แล้วเทียบกับภาพด้านบน) Filament 2 ตัวนี้ มีทฤษฏีการเคลื่อนตัว เรียกว่า Sliding Filament Theory คือ การเคลื่อนตัวเข้าออก ซึ่ง เมื่อมองภาพรวมใหญ่ คือ การหดตัวเกร็ง ของกล้ามเนื้อนั่นเอง แต่เป็นการหดเกร็งหน่วยย่อยๆ นี้จำนวนมากมายพร้อมๆ กัน

หรือ ภาษาน่าจะเข้าใจง่ายกว่า และภาพรวมใหญ่กว่า คือ Muscle contraction และ Muscle relaxation

ความเป็นจริงแล้ว กล้ามเนื้อคนเรา สามารถทำได้แค่การดึง (pull) จากการหดตัวของกล้ามเนื้อ แต่การผลักและการเคลื่อนไหวร่างกายในรูปแบบอื่น เป็นผลมาจาก การหดดึงของกล้ามเนื้อหลายส่วนเข้าประกอบกัน เช่น

การผลักประตู เป็นการใช้กล้ามเนื้อหลักๆ คือ กล้ามเนื้อหน้าอกหดตัว กล้ามเนื้อไหล่หดตัว กล้ามเนื้อ serratus (ข้างๆ อก) หดตัว ในขณะที่กล้ามเนื้อแขนในการเกร็งให้มั่นคง (stabilize) ค้างไว้ในท่ายื่นออกไป (นอกจากนั้นยังใช้น้ำหนักตัวพุ่งไปข้างหน้า)

การกระโดด เป็นการย่อต้วลง (ไม่อธิบายช่วงย่อ) และ ผลักตัวเราขึ้นไปในอากาศ ซึ่งในขณะที่ย่อ เข่าจะงอ ข้อเท้าจะงอ จากนั้นกล้ามเนื้อ หน้าขา หดตัว (ทำให้เข่าตรง) กล้ามเนื้อน่อง หดตัว (ทำให้ข้อเท้าตึง) กล้ามเนื้อก้นหดตัว (ทำให้หลังขา และ หลังล่างตึง) ทั้งหมดเป็นไปด้วยความรวดเร็วพร้อมกัน เป็นการกระโดดขึ้น

ทั้งหมด เกิดจากหน่วยย่อยๆ ของกล้ามเนื้อ คือ Sarcomere ที่มีเป็นล้านๆ หน่วย ทำงานในลักษณะเลื่อนเข้า พร้อมๆนั่นเอง

ลักษณะของการเคลื่อน ของ myosin และ actin เป็น มีระยะความห่างปกติ ที่สามารถหดเข้าไปได้ และ ยืดออกมาได้ เหมือนลักษณะเกลียวเชือก อยู่ราวๆ 1.2 เท่า หรือ 120% ของความยาว 1 หน่วยนั้น หมายความว่า กล้ามเนื้อเรายืดออกมาจากปกติได้นิดหน่อย เช่นกล้ามเนื้อยาว 100cm สามารถ ยืดได้สูงสุด 120cm เรียกว่าเป็นความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ

สำคัญกว่านั้น ที่ผู้ต้องการขยายขนาดกล้ามเนื้อควรเข้าใจ

  • การเติบโตของกล้ามเนื้อไม่ใช่การสร้างเซลล์ใหม่ แต่คือการสร้าง sarcomere เพิ่มเติมต่อถัดๆ กันไป
  • การเล่นเวทเทรนนิ่ง เป็นการทำลาย sarcomere บางส่วน จากนั้นมีการซ่อมแซม และ สร้างเพิ่มเติม เพื่อให้แข็งแรง รับความฝึกหนักได้มากขึ้น
  • การที่ sarcomere เพิ่มขึ้น ต่อให้ยาวมากขึ้น ทำให้เส้นใยกล้ามเนื้อยาวขึ้น เป็นเหตุผลว่า ทำไมกล้ามเนื้อจึงป่อง นูนขึ้นมา เพราะกล้ามเนื้อยาวขึ้น จึงมีการดันตัวป่องขึ้นมา แต่จุดเกาะของต้นและปลายกล้ามเนื้อยังติดอยู่ที่กระดูกที่จุดเดิม
  • การเลื่อนเข้าออกของ myosin และ actin เป็นส่วนสำคัญในการอธิบาย ความยืดหยุ่นของร่างกาย และ posture ของแต่ละบุคคล เช่นผู้ที่ หลังค่อม (ที่ไม่ได้เกิดจากกระดูกสันหลัง) เนื่องจาก ความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อหน้าอกน้อย หรือ กล้ามเนื้อหลังไม่มีความกระชับเพียงพอ (กล้ามเนื้อหลังอ่อนแอ กว่ากล้ามเนื้อหน้าอก) หรืออีกตัวอย่าง เช่น ผู้ที่ไม่สามารถยืดแตะปลายเท้าได้ ก็มีความยืดหยุ่นที่น้อยไป ของกล้ามเนื้อหลัง กล้ามเนื้อตัวขา กล้ามเนื้อก้น กล้ามเนื้อน่อง เป็นต้น

ขอกล้อมแกล้ม เรื่อง Sarcomere ไว้เพียงเท่านี้

Kiatirat A.
ACE-Certified Personal Trainer

Posted in Knowledge Tagged with: , , , , , , , , , ,

Leave a Reply